Ο όρος Media Literacy, τον οποίο μεταφράζουμε ως “παιδεία στα μέσα”, παραπέμπει σε έννοιες όπως «επικοινωνία», «εκπαίδευση», «επικοινωνιακή εκπαίδευση», «αλφαβητισμός», «γραμματισμός», «αγωγή», «μιντιακή εκπαίδευση», «εκπαίδευση στα μέσα επικοινωνίας» κ.α.

Στόχος της παιδείας στα μέσα είναι η ανάπτυξη δεξιοτήτων κριτικής διαχείρισης των μέσων επικοινωνίας και του περιεχομένου τους. Μπορούμε να διακρίνουμε την εκπαίδευση στα μέσα (media education), ως την διαδικασία διδασκαλίας, εξάσκησης και μάθησης, και την παιδεία (ή γραμματισμό) στα μέσα (media literacy), ως το αποτέλεσμα της διαδικασίας εκμάθησης.

Η εκπαίδευση στα μέσα (media education) συνιστά ένα διεπιστημονικό αντικείμενο στην υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων με στόχο την καλλιέργεια κριτικής σκέψης και στάσης απέναντι στο περιεχόμενο που προσλαμβάνεται από όλα τα μέσα επικοινωνίας (κείμενα, οπτικό και ακουστικό υλικό), και από πολλαπλές πηγές, καθώς και δεξιοτήτων αξιολόγησης των πληροφοριών και της σημασίας τους, διερεύνησης της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας τους, καθώς και συσχέτισής τους με άλλες (προϋπάρχουσες) γνώσεις.

Η πρόσβαση και η παιδεία στα μέσα (media access and literacy) σχετίζεται άμεσα με την σύγχρονη έννοια της δημοκρατικής συμμετοχής και της ιδιότητας του ψηφιακού πολίτη (ή “ψηφιακής πολιτότητας” – digital citizenship). Η παιδεία στα μέσα εξοπλίζει τους πολίτες με κριτική κατανόηση και τους διασφαλίζει ικανοποιητική συμμετοχή στην σύγχρονη κοινωνική και πολιτική ζωή.

Στον αναλυτικό οδηγό σπουδών των εκπαιδευτικών που έχει εκδώσει η Unesco το 2011 εξετάζεται το θέμα της εκπαίδευσης και της παιδείας στα μέσα, με στόχο την υποστήριξη των εκπαιδευτικών στην κατανόηση και κατάκτηση αυτού του γνωστικού πεδίου. Οι εκπαιδευτικοί, σύμφωνα με τον οδηγό, εκπαιδεύοντας τους μαθητές στα μέσα και την πληροφορία, καλύπτουν τον πρωταρχικό τους ρόλο, που είναι να διαμορφώσουν ενημερωμένους και συνειδητοποιημένους πολίτες. Επιπλέον, στα Ευρωπαϊκά Φόρουμ που οργάνωσε η Unesco (2014 και 2016 – βλ. συνδέσμους), ειδικά για την μιντιακή και πληροφοριακή παιδεία, τονίστηκε ότι η εκπαίδευση στα μέσα αποτελεί καταλύτη ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στον βαθμό κατά τον οποίο  η πρόσβαση στην πληροφόρηση και η συμμετοχή αποτελούν κύριες αξίες των σημερινών κοινωνιών.

Όσον αφορά την τυπική εκπαίδευση, η παιδεία στα μέσα μπορεί να διασυνδεθεί με τες έννοιες των πολυγραμματισμών (multiliteracies) και της πολυτροπικότητας (multimodality), οι οποίες αναφέρεται στις ποικίλες μορφές κειμένων που σχετίζονται με τις ΤΠΕ και τα πολυμέσα, συνδυάζοντας διαφορετικές σημειωτικές μορφές και τρόπους (π.χ., γλωσσικούς, οπτικούς, ηχητικούς), για την παραγωγή και την κατανόηση νοήματος και λόγου (discourse), σε πολυμορφικά και πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα. Τα πολυτροπικά κείμενα συνιστούν ήδη μέρος του διδακτικού υλικού και αξιοποιούνται στη σχολική πράξη (για παράδειγμα, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές ειδήσεις, διαφημίσεις, εικονογραφημένα κείμενα, βίντεο, διαδικτυακά και ψηφιακά κείμενα).

Όσον αφορά την εθνική εκπαιδευτική πολιτική, θέση του Media Literacy Institute είναι ότι η πολιτεία πρέπει να προχωρήσει σε εναρμόνιση των πρακτικών της με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές, δεχόμενη την αναγκαιότητα της ενσωμάτωσης της εκπαίδευσης στα μέσα στο τυπικό πρόγραμμα σπουδών. Σκοπός θα πρέπει να είναι η εκπαίδευση ενημερωμένων πολιτών και συνειδητοποιημένων καταναλωτών και παραγωγών πληροφοριών σε μια σύγχρονη δημοκρατία, οι οποίοι θα είναι σε θέση να κρίνουν, να αξιολογούν και να κατανοούν τις πληροφορίες που λαμβάνουν από τα διάφορα μέσα επικοινωνίας και ενημέρωσης, αναπτύσσοντας ισχυρά κριτήρια που θα τους προστατεύουν από την παραπλάνηση.

Δείτε εδώ: 1ο UNESCO ML forum και εδώ: 2ο UNESCO ML forum

πηγή φωτό