Ο τρόπος που βλέπουμε και ο τρόπος που μας βλέπουν οι άλλοι μας καθορίζει. Το ίδιο και οι ιστορίες που µας διηγούνται όσοι βρίσκονται γύρω µας, και οι ιστορίες που αφηγούμαστε ή αναδιηγούμαστε εμείς, κι ο τρόπος µε τον οποίο ονειρευόµαστε και φανταζόµαστε τον εαυτό µας.

Την «εποχή της πληροφορίας» αλληλεπιδρούμε μεταξύ μας με χρήση ποικίλων μέσων και με πολλούς και διαφοροποιημένους τρόπους –  πχ. Οι ψηφιακές τεχνολογίες διευκολύνουν την έκφραση και παραγωγή περιεχομένου σε μέσα που συνεχώς εξελίσσονται και εξειδικεύονται.

Είναι σημαντικό οι χρήστες να έχουν την κριτική ικανότητα να αποκωδικοποιούν, να αξιολογούν και να ερμηνεύουν το περιεχόμενο που λαμβάνουν και να δημιουργούν, να εμπλουτίζουν και να συμβολοποιούν δικό τους πρωτότυπο περιεχόμενο στις διάφορες πλατφόρμες επικοινωνίας. Οι ικανότητες αυτές ξεπερνούν κατά πολύ την απαίτηση για εγγράμμματους πολίτες – παιδιά, νέους και μεγαλύτερους. Στην ψηφιακή εποχή είναι απαραίτητο να εκπαιδευόμαστε σε πολυγραμματισμούς.

Με τον όρο “γραμματισμός” (ή εγγραμματισμός, ή σπανιότερα “αλφαβητισμός” και “εγγραμματοσύνη”) αποδίδεται ο όρος “literacy”. Οι σύγχρονες χρήσεις του όρου δεν αναφέρονται απλά σε ικανότητες γραφής και ανάγνωσης, αλλά στην εξοικείωση του ατόμου με συνθετότερα συστήματα επικοινωνίας και κώδικες, τα οποία και μπορεί να διαχειριστεί. Γι’ αυτό η έννοια του “γραμματισμού” είναι πρόσφορη για χρήσεις στις νέες τεχνολογίες (πληροφοριακός γραμματισμός, τεχνολογικός γραμματισμός, ψηφιακός γραμματισμός “μιντιακός” γραμματισμός (media literacy)). Στη διεθνή βιβλιογραφία θα βρει κανείς δεκάδες χρήσεις του όρου, για θέματα που συνιστούν συστήματα κωδίκων και κουλτούρες της καθημερινότητας, με τις οποίες αποκτά κανείς οικειότητα καθώς “γραμματίζεται” σε αυτές.

Η θεωρία του γραμματισμού διακρίνεται για τους θεωρητικούς τύπους που εισάγει, όπως π.χ. τον “λειτουργικό” και τον “κριτικό” γραμματισμό. Στο σχολείο, τον κατ’ εξοχήν χώρο των γραμματισμών, αναφέρεται ο “σχολικός γραμματισμός”, που έχει στο επίκεντρό του την γραφή και την ανάγνωση. Ωστόσο, μεγάλη βαρύτητα δίνεται στον “γλωσσικό γραμματισμό”, καθώς στο σχολικό περιβάλλον συναντούν οι μαθητές τη γλώσσα – πρώτη ή δεύτερη – που θα χρησιμοποιούν στη συνέχεια. Στην προσχολική και πρωτοσχολική ηλικία, ο γραμματισμός χαρακτηρίζεται ως “αναδυόμενος”, χωρίς να αποκλείεται κάποια “ανάδυση” γραμματισμού σε άλλες συνθήκες και ηλικίες.

Ο όρος «Πολυγραμματισμοί» αναφέρεται σε δύο σημαντικές πτυχές της χρήσης των γλωσσών σήμερα – και με τον όρο γλώσσα εννοούμε τους κώδικες συμβόλων που οι άνθρωποι χρησιμοποιούν για να ανταλλάσσουν εμπειρίες, μηνύματα και νοήματα.

Η πρώτη είναι η μεταβλητότητα στο νόημα που δημιουργείται σε διαφορετικά πολιτισμικά και κοινωνικά πλαίσια. Οι διαφορές αυτές γίνονται όλο και πιο σημαντικές για τα διαφορετικά είδη επικοινωνίας μεταξύ μας.

Η διδασκαλία του γραμματισμού που επικεντρώνεται στους κανόνες και την επίσημη μορφή της εθνικής γλώσσας δεν αρκεί. Αντιθέτως, η επικοινωνία και η διαδικασία δημιουργίας νοήματος σήμερα απαιτεί να είναι τα άτομα σε θέση να καταλαβαίνουν τις διαφορές στα πρότυπα νοηματοδότησης που παράγονται σε διαφορετικά πλαίσια επικοινωνίας κάθε φορά. Οι παράγοντες που επηρεάζουν αυτές τις διαφορές περιλαμβάνουν τον πολιτισμό, το φύλο, την κοινωνική ομάδα, την ιδιότητα και την ασχολία, την εμπειρία ζωής, το θέματος που εξετάζεται, τον κοινωνικό χώρο όπου πραγματώνεται κάτι, κτλ. Κάθε ανταλλαγή νοημάτων σε κάποιο βαθμό είναι διαπολιτισμική.

Η δεύτερη πτυχή της χρήσης μιας γλώσσας σχετίζεται με τα χαρακτηριστικά των νέων ψηφιακών μέσων επικοινωνίας και πληροφοριών. Το νόημα δημιουργείται με τρόπους που είναι όλο και περισσότερο πολυτροπικοί – κατά τους οποίους οι γραπτοί γλωσσικοί κώδικες νοηματοδότησης διασυνδέονται με προφορικούς, οπτικούς, ηχητικούς, σωματικούς, απτικούς και χωροαντιληπτικούς κώδικες. Αυτό σημαίνει ότι ο γραμματισμός δεν αρκεί να προάγει μόνο αναπαραστάσεις του αλφαβήτου, αλλά πολυτροπικές Έτσι η παιδεία συνδέεται όλο και πιο πολύ με τα σημερινά επικοινωνιακά περιβάλλοντα, και εκπαιδεύει στην ευελιξία αλλαγής τρόπων / κωδίκων (mode switching).

Με τους πολυγραμματισμούς προσεγγίζουμε με νέο τρόπο το τι σημαίνει μάθηση, παιδεία, και εκπαίδευση για τους μεταβαλλόμενους «κόσμους» της εργασίας, της ιδιότητας του πολίτη και της ατομικής ταυτότητας.