Νέες τεχνολογίες και νέοι γραμματισμοί

68 Views |  Like

 

 

Ένα σημαντικό νέο δεδομένο είναι η ευρεία αξιοποίηση των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών παράλληλα με τα «παλιότερα» μέσα (έντυπο, μολύβι, χαρτί) ως μέσων για γράψιμο, διάβασμα, επικοινωνία και ψυχαγωγία, ως μέσων δηλαδή πρακτικής γραμματισμού (literacy practice tools). Έτσι ο υπολογιστής, από ειδικό μέσο που χρησιμοποιούνταν στην αρχή περισσότερο στις θετικές επιστήμες, καταλαμβάνει σταδιακά κεντρική θέση ως μέσο επικοινωνίας σε κάθε πεδίο της καθημερινότητας (εργασία, ψυχαγωγία, ενημέρωση, επιστήμη, εκπαίδευση, τέχνη κ.λπ.), γεγονός που οδηγεί στην ανάδυση μιας «νέας επικοινωνιακής τάξης πραγμάτων» (‘New Communicative Order’) (Street 2000). Κεντρικού ενδιαφέροντος ζήτημα αποτελούν τα νέα δεδομένα που δημιουργούνται με τη χρήση των ΤΠΕ ως μέσων επικοινωνίας σε όλες τις πλευρές του γνωστού τριγώνου: συγγραφέας – κείμενο – αναγνώστης. Ο συγγραφέας μπορεί πιο εύκολα να γίνει συγγραφέας από τη στιγμή που η συμπαραγωγή γραπτού λόγου είναι πολύ πιο εύκολη, χωρίς να υπάρχουν οι χωροχρονικοί περιορισμοί που έθετε η παραδοσιακή επικοινωνιακή τεχνολογία. Διαφορετική είναι επίσης η διαδικασία παραγωγής γραπτού λόγου στα ψηφιακά περιβάλλοντα από τη στιγμή που το κείμενο είναι ρευστό και ευμετάβλητο. Πολύ πιο καινοτομικό είναι ωστόσο το γεγονός ότι μπορούμε να έχουμε για πρώτη φορά κείμενα με συλλογική (ή και άγνωστη) πατρότητα, όπως είναι για παράδειγμα τα κείμενα της Wikipedia. Σημαντικές είναι και οι αλλαγές στην έννοια του κειμένου, όπως τη γνωρίζαμε λίγες δεκαετίες πριν. Οι ιδιαιτερότητες των ΤΠΕ –ο Kress (2003) χρησιμοποιεί τον όρο ‘affordances’– καθιστούν πολύ εύκολη τη μίξη σημειωτικών συστημάτων (semiotic modes), καθιστώντας παράλληλα εφικτή την ευρεία διάδοση των πολυτροπικών κειμένων (multimodal texts) (συνδυασμός κειμένου, εικόνας, βίντεο, ήχου κ.λπ.). Σημαντική ιδιαιτερότητα μπορεί να θεωρηθεί και το γεγονός της υπερκειμενικότητας (hypertextuality), που χαρακτηρίζει κατά κύριο λόγο τα διαδικτυακά κείμενα. Τέλος, μεγάλη συζήτηση διεξάγεται και για τις νέες γλωσσικές ποικιλίες που χρησιμοποιούνται στα ψηφιακά περιβάλλοντα σύγχρονης και ασύγχρονης επικοινωνίας.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον ευρύτερων αλλαγών δε μένει ανέπαφο και το είδος του αναγνώστη που θα πρέπει να καλλιεργείται κατά τη διδασκαλία της γλώσσας. Η πολυτροπικότητα των κειμένων, η υπερκειμενικότητα και η δυνατότητα ανάκτησης των πληροφοριών από τεράστιες βάσεις (γλωσσικών και πολυτροπικών) δεδομένων απαιτούν άλλου τύπου γνώσεις και αναγνωστικές δεξιότητες. Δεν πρέπει να υποτιμούμε την ευρύτατη πια διάδοση των ψηφιακών συσκευών ανάγνωσης (e-books), αλλά και των κινητών τηλεφώνων νέας γενιάς, μέσω των οποίων καθίσταται εφικτό πια να είναι κανείς “always on line”. Η ευρεία διάδοση του διαβάσματος στην οθόνη δε συνιστά απλώς μια διαφορετική συνήθεια αποτελεί σημαντικό νέο δεδομένο, το οποίο δεν μπορούν να αγνοήσουν τα σημερινά Προγράμματα Σπουδών για τη γλωσσική διδασκαλία.

Παράλληλα αλλά και σε συνάφεια με τις αλλαγές αυτές, στο τρίγωνο συγγραφέας – κείμενο – αναγνώστης, θα πρέπει να επισημάνουμε και τις σημαντικές αλλαγές που έχουμε στην κοινωνικοποίηση των παιδιών. Αναπτύσσεται σήμερα ένας έντονος επιστημονικός προβληματισμός σε σχέση με το γεγονός ότι το Διαδίκτυο και τα ποικίλα περιβάλλοντα του διαμορφώνουν εναλλακτικά πεδία κοινωνικής συμμετοχής μέσω της χρήσης του λόγου. Η έντονη συμμετοχή των νέων στα περιβάλλοντα αυτά συνδέεται με τις ποικίλες και συχνά διαφορετικές ταυτότητες που έχουν την ευκαιρία να πραγματώσουν. Κάθε παιδί έχει τη δυνατότητα συμμετοχής και έκφρασης στον νέο αυτόν κόσμο, αλλά και ανάπτυξης διαλόγου με ένα παγκόσμιο ακροατήριο. Στο πλαίσιο αυτό τα αυστηρά όρια στη χρήση των γλωσσών, που προσδιορίζονταν από τα εθνικά όρια, αίρονται δημιουργώντας νέα δεδομένα στη γλωσσική κοινωνικοποίηση και την υπερτοπική επικοινωνία. Είναι προφανές ότι η νέα αυτή πραγματικότητα δε θα μπορούσε παρά να αποτυπωθεί σε νέες θεωρίες για τη διδασκαλία των γλωσσών. Όροι όπως πολυγραμματισμοί (multiliteracies), πολυτροπικότητα (multimodality) και σχέδιο/σχεδιασμός (design) (νοήματος) ανήκουν στη νέα αυτή θεωρητική αναζήτηση, χρησιμοποιούνται ευρύτατα και αποτυπώνουν τους νέους προσανατολισμούς που αποκτά η διδασκαλία του σύγχρονου λόγου (discourse) υπό το πρίσμα της ευρείας χρήσης των ΤΠΕ ως μέσων πρακτικής γραμματισμού.

Η πρόσβαση, χρήση και έκφραση-παραγωγή περιεχομένου στα Mέσα αποτελούν τους τρεις κύριους άξονες στους οποίους βαδίζουν οι αλματώδεις εξελίξεις στις νέες ψηφιακές τεχνολογίες. Απαραίτητη προϋπόθεση για μια ολοκληρωμένη, αντικειμενική και αυτόνομη θεώρηση είναι η κριτική ικανότητα του χρήστη για την αποκωδικοποίηση, την αξιολόγηση και ερμηνεία του περιεχομένου στις διαφορετικές πλατφόρμες επικοινωνίας. Αυτό αποτελεί και το ζητούμενο μια συνολικής αγωγής και εκπαίδευσης στα μέσα επικοινωνίας, ο διάλογος για την προαγωγή της βρίσκει θερμούς υποστηρικτές και στην Ελλάδα.

Οι αναπτυσσόμενες δράσεις στον τομέα της Παιδείας για τα Μέσα (media literacy) στην ελληνική επικράτεια αποτελούν ως επί τον πλείστον προϊόν ιδιωτικής πρωτοβουλίας, με αποσπασματικό, ασυνεχή και διάσπαρτο χαρακτήρα. Το επίκεντρο των δράσεων αφορά κυρίως στη χρήση και εξοικείωση των παιδιών και νέων με τις νέες τεχνολογίες ως εποπτικών εργαλείων σε συνδυασμό με τις βασικές λειτουργίες των πιο δημοφιλών μέσων ενημέρωσης (κινηματογράφος, τηλεόραση, διαδίκτυο). Την κατακερματισμένη αυτή εικόνα συμπληρώνει πληθώρα ερευνών, δημοσιεύσεων, προγραμμάτων, ρυθμιστικών διατάξεων και γεγονότων τα οποία έχουν ως αντικείμενο, άμεσο ή έμμεσο, την αγωγή και εκπαίδευση στα οπτικοακουστικά μέσα επικοινωνίας, χωρίς όμως να είναι δυνατή η συνολική καταγραφή και συγκέντρωση των δεδομένων αυτών σε μία ενιαία και ουδέτερη πλατφόρμα επικοινωνίας .

Στο πλαίσιο της ανάπτυξης πρωτοβουλιών οπτικοακουστικής παιδείας, υπάρχει ο στόχος να καταπολεμηθεί το έλλειμμα στη διάχυση της πληροφόρησης και την ανταλλαγή τεχνογνωσίας. Παράλληλα, απαιτείται επικαιροποίηση της ειδησεογραφίας σχετικά με τις κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές και θεσμικές εξελίξεις στην Ελλάδα, την Ευρώπη και διεθνώς. Επίσης απαιτείται μακροπρόθεσμη προοπτική για τη δημιουργία μιας πανεθνικής συμμετοχικής κοινότητας για την παιδεία στα μέσα.

πηγή κεντρικής φωτό